1 + 1 = 2

Δεν έχει πολύ καιρό που, περιμένοντας το λεωφορείο στη στάση, η σκέψη μου έτρεχε στα μαθηματικά.
Δεν θυμάμαι το κίνητρο τέτοιων συνειρμών, ούτε πώς, πού και πότε είχε πέσει ο πρώτος υποσυνείδητος σπόρος για τέτοιο προβληματισμό.

Η σκέψη μου ήταν η εξής:
"Γιατί ένα κι ένα να κάνουν δύο;"
ενω στο μυαλό μου τριγύριζε η εικόνα δύο αβγών που σπάζονται στο ίδιο μπολ για να κάνουν μια ομελέτα (είχα κάνει ομελέτα εκείνη τη μέρα)...

Εκ πρώτης όψεως φαίνεται τόσο απλοϊκή. Είναι το πιο λογικό επιχείρημα και παράδειγμα που χρησιμοποιεί συνήθως κάποιος για να αιτιάσει ένα αποτέλεσμα.
Όμως, πόσους περιορισμούς πρέπει να ορίσουμε για να κάνει τελικά ένα κι ένα δύο;
Ένα πορτοκάλι και ένα κεράσι δεν μας κάνουν ούτε δύο πορτοκάλια ούτε δύο κεράσια.
Συνεχίζουν να μας κάνουν ένα πορτοκάλι και ένα κεράσι (το "μας κάνουν" με την έννοια του ισούνται).
Μας κάνουν όμως ΔΥΟ φρούτα.
Ο πρώτος εμφανής περιορισμός είναι ότι για να ισχύσουν τα μαθηματικά πρέπει να είναι ομοειδή τα εμπλεκόμενα μέρη.

Αλλά, ένα ποτάμι κι άλλο ένα ποτάμι… (κι όλα τα ποτάμια) μας δίνουν μια θάλασσα.
Άσχετα από τον αριθμό των προστιθέμενων ποταμών που καταλήγουν στη θάλασσα έχουμε ΜΙΑ θάλασσα (όπως και η ομελέτα από τα αβγά).
Και πάλι άλλος περιορισμός. Αυτή τη φορά εξαρτάται από το μέγεθος (όγκο, μήκος κλπ) του αποτελέσματος.

Μήπως, τελικά, υπάρχει κι άλλος τρόπος μαθηματικής ερμηνείας του κόσμου, πιο ολοκληρωμένος, χωρίς τέτοιους περιορισμούς, που ίσως δεν έχουμε ανακαλύψει ακόμα;
Θα μου πείτε τα μαθηματικά συμπληρώνουν η χημεία και η φυσική…
Γίνεται όμως τα μαθηματικά να επεκταθούν σαν επιστήμη από μόνα τους;

Για παράδειγμα, να, ας πούμε, ένας τρόπος επέκτασης ίσως να ήταν (υποθέσεις κάνω-μπορεί και ανυπόστατες), να επεκτείνουμε τα τρισδιάστατα μαθηματικά που νομίζω ότι έχουμε και ναι βρούμε τετρασδιάστατα ή πολυδιάστατα ώστε να εξηγήσουμε πιο ολοκληρωμένα τα φαινόμενα;
(ή μήπως έχει κιόλας γίνει ή μελετάται και δεν το 'χω υπ' όψιν μου;)


Δεν είμαι μαθηματικός, δεν ξέρω αν κάποιος έχει ασχοληθεί να αναλύσει τέτοια θέματα πιο επιστημονικά, όμως μόλις προχθές (μόλις 2-3 μέρες μετά από τις σκέψεις μου στη στάση... τι σύμπτωση κι αυτή!) διάβασα το εξής που επικύρωσε τον προβληματισμό μου...

(αχ, αυτή η εγωιστική επιβεβαίωση, τέτοιων, εκ των υστέρων ανακαλύψεων, πόσο ύπουλα εισέρχεται στις ανασφάλειες… άλλο θέμα όμως αυτό της ενδοσκόπησης… το έθιξα γιατί τείνω να είμαι άκρως ευάλωτη, μέχρι που τρώω μια κατραπακιά και επανέρχομαι…)

Διάβασα, λοιπόν, στο βιβλίο:  

"Η συντροφιά των φιλοσόφων":
[[[[… 2 και 2 δεν κάνουν πάντοτε 4, αυτό εξαρτάται κατά περίπτωση…
Επειδή είμαι σπόλυτα πεπεισμένος ότι αυτή η αλήθεια είναι καθολική, επιτακτική, εγγεγραμμένη στην ίδια τη φύση των πραγμάτων: 2 και 2 πρέπει να κάνουν 4, όπως ακριβώς 10 επί 10 πρέπει να κάνουν 100, στην Αγγλία ή στην Ιαπωνία, υπό τον Καίσαρα ή έπειτα από χίλια χρόνια. Εδώ παρεμβαίνει ο Βίτγκενστάιν, με την αφέλεια που συνιστά τη δύναμή του:
-Από πού στο καλό μπορεί να μας μας ήλθε μια τέτοια πεποίθηση; Πού οφείλεται η βεβαιότητά μας;…

Ξέρω ότι 2002 συν 2003 μας κάνουν 4005, ότι "αυτό ισχύει", χωρίς ποτέ να… να μετρήσω μονάδα προς μονάδα. Έχω εμπιστοσύνη. Αλλά σε τι; Σε ποιον; Στους δασκάλους μου; Στη συνήθεια;, στις οδηγίες του υπολογισμού;
… ακολουθώ τους κανόνες της λογικής που διέπουν κάθε δυνατή ορθολογική σκέψη.

Και ο Βίτγκενστάιν θα επιμείνει.
-Σε τι θεμελιώνονται αυτοί οι κανόνες; Σε ποιο μέτρο είναι καθολικοί;

Λίγο λίγο θα δείξει πως αυτοί οι κανόνες δεν είναι "απόλυτοι". Καθώς δεν είναι ούτε αληθείς ούτε ψευδείς, διευθετούν τον τόπο της γλώσσας μας, αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίον σκεφτόμαστε, αλλά δεν αποτελούν διόλου μια γνώση για την "πραγματικότητα".
Για να είμαι περισσότερο ακριβής, θα έπρεπε να πω ότι 2 μήλα συν 2 μήλα κάνουν για εμάς, τις περισσότερες φορές, 4. Και να διευκρινίσω: αγνοώ τι γίνεται σ' έναν άλλο χώρο, έναν άλλο χρόνο ή σε μιαν άλλη μορφή ζωής διαφορετική από τη δική μας.
Το ένδοξο βασίλειο των μαθηματικών βεβαιοτήτων αφήνει τη θέση του στα έθιμα μιας φυλής που ονομάζεται ανθρωπότητα.]]]]
(Roger-Pol Droit)



Κατά τον ίδιο τρόπο, ο διεισδυτικός Βίτγκενστάιν (νομίζω στο καφέ βιβλίο του) ανέλυε τον τρόπο και τους κώδικες που έχουμε για το λόγο.

Τελικά, πόσο πολύ διευρύνεται η αντίληψη και ο τρόπος που βλέπεις και ...αναγνωρίζεις (βλέπουμε ό,τι γνωρίζουμε) τον κόσμο, όταν ο νους επεκτείνεται μέσα από τέτοιες σκέψεις!

Θυμάμαι, όταν ήμουν μικρή, σκεφτόμουν αν όλοι βλέπουμε το ίδιο (με τον ίδιο τρόπο) τα χρώματα, τα σχήματα ή αν υπάρχουν διαφοροποιήσεις που ποτέ δεν θα μάθει ο ένας για τον άλλον.
Και να, ανακαλύπτω τον Βίτγκενστάιν που αναλύει τον τρόπο που βλέπουμε το κόκκινο και τις συμβάσεις του λόγου (βλέπε καφέ και μπλε βιβλίο) που διέπουν την επικοινωνία μας… και είναι σα να ξεδιψώ…

(Περιττό να πω ότι συνέδεσα άμεσα αυτήν την ανάρτηση με τα σχόλια προηγούμενης.. ή μήπως επέκτεινα και επικύρωσα τα σχόλια της προηγούμενης ανάρτησης με μια νέα ανάρτηση… - ....δίλημμα…)


-

Σχεδόν απαρατήρητα...

Το πρόγραμμα έλεγε πεζοπορία περίπου μιας ώρας δίπλα στην κορυφή του βουνού για να φτάσουμε στο απομακρυσμένο ξωκλήσι.
Το αυτοκίνητο όμως είχε άλλα σχέδια και 200 μέτρα κάτω από την κορυφή (στα 1800 μ. υψόμετρο), μας γνωστοποίησε την απόφασή του να μείνουμε εκεί.
Μια και είχε το πάνω χέρι και δεν μπορούσαμε να του αρνηθούμε, βρήκα ευκαιρία να φωτογραφήσω τα λιλιπούτεια αγριολούλουδα της περιοχής.
(Όσο μου επέτρεψε η απλή μηχανή μου, χωρίς το micro zoom, γι αυτό και δεν είναι καλό το κοντινό νετάρισμα και τα χρώματα. Υπήρχαν μερικά είδη ακόμα, που όμως βγήκαν θολά και δεν τα ανέβασα.)
Μένει έκθαμβος κάποιος από την ομορφιά και την ποικιλία των ανωνύμων αυτών -και συνήθως απαρατήρητων- πρωταγωνιστών ενός μη κραυγαλέου -αλλά θαυμαστού- κόσμου.

Και μία από τις πολλές πασχαλίτσες που τα συνόδευαν:



-

Αναισθησία!

Με εκνευρίζει αφάνταστα και με θλίβει η τόση αναισθησία των ανθρώπων...



Δεν είναι μόνο τα χαρτόνια που πετιούνται στα σκουπίδια.
Ας πούμε ότι βιαζόταν όποιος πέταξε τα συγκεκριμένα και δεν είχε χρόνο να τα πάει στον κάδο ανακύκλωσης (ας πούμε...).

Πλησιάζοντας πιο κοντά, είναι κι αυτό:



Ένα μάτσο εφημερίδες στα σκουπίδια!
Ένα μικρό έγκλημα, από τα τόσα που γίνονται καθημερινά, με θύμα το μέλλον.
Πόσος κόπος ήταν πια να πεταχτούν λίγα μέτρα πιο πέρα στον κάδο ανακύκλωσης;
Πόση ασυνειδησία χρειάζεται για να κλείνουμε τα αυτιά μας στο ΣΟΣ που εκπέμπει το περιβάλλον;

Δεν έχει πολύ καιρό που φώναξα "ΜΗ" σε μια νεαρή κοπέλα που πήγαινε να ρίξει μια στοίβα περιοδικά και εφημερίδες στα σκουπίδια, δυστυχώς χωρίς να την προλάβω.
Όταν της είπα ότι θα 'πρεπε να τα ρίξει στην ανακύκλωση, μου απάντησε απλά:
"Αχ, δεν το σκέφτηκα!" ...


-

Περιμένοντας τη βροχή...

(Οι φωτογραφίες, εκτός από την ελάττωση του μεγέθους τους, δεν έχουν υποστεί καμία επεξεργασία χρώματος ή φωτεινότητας)


-

Παραίνεση

Παρακαλείσθε να μη στοχεύετε κατάστηθα τους α-νόητους
στα Κέντρα Εκμάθησης Βίου.
(Τα καταφέρνουμε κι από μόνοι μας!)




(Unarmed Warrior, a bronze abstract sculpture of a figure of a woman holding a shield, created by actor Tony Dow)

Τέχνη...

Έκρηξη!

Η τέχνη για την ανάγκη δημιουργίας
Η τέχνη για την ανάγκη επι-κοινώνησης
Η τέχνη για την ανάγκη φανέρωσης
Η τέχνη για την ανάγκη αποκωδικοποίησης
Η τέχνη για την ανάγκη έκφρασης
Η τέχνη για την ανάγκη περιχαράκωσης του αισθητού
Η τέχνη για την ανάγκη απεικόνισης-σχηματοποίησης του άφατου
Η τέχνη για την ανάγκη απελευθέρωσης από τα όρια

Η τέχνη για την Ανάγκη…

Χωρίς την ανάγκη θα υπήρχε τέχνη;






-

Κουκουλώματα!

Πότε θα αρχίσει επιτέλους να εφαρμόζεται αυτός ο νόμος "περί κουκούλας";

Έχω αγανακτήσει να κουκουλώνουν (αδιάντροπα πλέον και με σαθρές προφάσεις - με την ανοχή μας φυσικά),  
τα πάσης φύσεως σκάνδαλα!

Μας Ψήνουν!!!

Προσπαθούν να μας υποβάλλουν, με κάθε πλάγιο τρόπο, ότι δε θα ψηφίσουμε και θα προτιμήσουμε διακοπές.
Επιδιώκουν να κάνουν την κοινή γνώμη να πιστέψει ότι, για πολλούς, έχει μεγαλύτερη σημασία ένα τριήμερο, από τις σχέσεις μας με την Ε.Ε. (τι θα γίνει με το σύνταγμα της χώρας μας τελικά;)
Προσπαθούν να αναδείξουν τρίτο κόμμα τους οικολόγους για να διοχετεύσουν εκεί τους διαφυγόντες ψηφοφόρους και να αποδυναμωθούν άλλα κόμματα.
Και μετά απορούν που ο κόσμος προτιμάει να βλέπει τα ριάλιτι-φουντ αντί για τα κατευθυνόμενα δελτία ειδήσεων.

Προτιμώ, λοιπόν, το αυθεντικό και ηθογραφικό "κάτι ψήνεται" της ψυχαγωγικής εκπομπής, παρά το "ελάτε να σας ψήσουμε" των μαγειρεμένων ηθολογικών δελτίων.

Υπαρξιακά...

Η ύπαρξή μας βεβαιώνεται καθημερινά μέσω των αισθήσεων.
Βλέπουμε, μυρίζουμε γευόμαστε, ακούμε, αισθανόμαστε.
Ακόμη κι όταν οι αισθήσεις αυτές, λόγω της ρουτίνας, έχουν πέσει σε μηχανικό επίπεδο και υπολειτουργούν, αρκεί κάτι διαφορετικό στη ζωή μας, μια αλλαγή παραστάσεων, μια βόλτα, ένα ταξιδάκι, οι πολυπόθητες διακοπές, για να αφυπνίσουν τη ράθυμη επεξεργασία των εξωτερικών παραστάσεων, να τις κάνουν πιο έντονες και να μας δώσουν νέα ώθηση ζωής, βγάζοντάς μας για λίγο από την αισθαντική ραστώνη.

Όμως, όταν κάνουν τόσα πολλά οι αισθήσεις, τι χρειάζεται και η νοητική πιστοποίηση της ύπαρξης; Γιατί χρειάζεται υπαρξιακά πειστήρια η λογική μας; Γιατί ο νους, είτε πιο συνειδητοποιημένα είτε πιο ενστικτώδικα, χρειάζεται την εκδήλωση, τη δημιουργία, την επιβεβαίωση, την αποδοχή, το ανήκειν (όχι όλα μαζί απαραίτητα, έστω κάποιο απ' αυτά) για να αισθανθεί την πληρότητα της ύπαρξης;
Αυτό, οπωσδήποτε, μας ανεβάζει σε άλλο οντολογικό επίπεδο από τα υπόλοιπα ζώα, όμως ποια η χρησιμότητά του; Εκτός από την ικανοποίηση τού υπάρχειν, του ζειν τι άλλο μας προσφέρει;
Γιατί εκτός από την εξωτερική κάλυψη της ύπαρξης να χρειαζόμαστε και την εσωτερική; Ποια η πραγματική χρησιμότητά της; Απύθμενος εγωισμός των ελλόγων όντων ή κάποια εγγενής ανάγκη εξελικτικής πορείας; Μήπως τα παράπλευρα παρεπόμενά της;
Τι είδους εξέλιξη όμως και με ποιον τρόπο μέσω τέτοιων διαδικασιών;
Ή με άλλα λόγια, ποιο είναι (αν υπάρχει) το επόμενο επίπεδο μετά από αυτό;



(πιστός και πάλι ο ηλιοτροπισμός
των χαραμάδων του δωματίου μου)

Φυγόπονοι φυγόποινοι

Μεταλλάκτες των αισθήσεων, διαισθήσεων έως παραισθήσεων.
Εσωτερικοί μετανάστες της ελπίδας
(τι όμορφα που μάθαμε να ακούμε αυτήν τη λέξη!),
άρα, μετατοπιστές του κέντρου βάρους της ουσίας.
Για να βολεύεται η απουσία.

"Η δικαιοσύνη είναι τυφλή"...
Δικαιολογίες απρόσκοπτου εφησυχασμού.
Η δίκη βγαίνει από το δείκνυμι και τα δάχτυλα δεν τυφλώνονται.

G. Gounaro

Το πιστεύω του Γιώργου Γουναρόπουλου

"Σκοπός της ζωής μου είναι η λύτρωση του ανθρώπου μέσω της ίδιας της ζωγραφικής και όχι μέσω των θεμάτων.

Την ζωγραφική μου την κλείνω μέσα σε μία διάφανη σφαίρα, για να αισθάνεται καλύτερα ο θεατής την κοσμογονική προέλευση αυτής της ζωγραφικής ουσίας.

Στην τέχνη, ό,τι γίνεται με το μυαλό εξηγείται πως έγινε, γιατί είναι πεπερασμένο και έχει συγγένεια με την ύλη. Ό,τι γίνεται με τη φαντασία δεν εξηγείται, γιατί η φαντασία έχει το μέρος του κόσμου της αιωνιότητας.
Το μυαλό αντιπροσωπεύει τον πεπερασμένο κόσμο. Η φαντασία την αιωνιότητα.

Όταν αφαιρέσει κανείς από την ομορφιά της φύσης, τότε σε αντιστάθμισμα θα προσθέσει κάτι άλλο, αυτό είναι η ατομικότητά μας. Έτσι έχουμε Μεταμόρφωση μαζί με Μετουσίωση να προσθέσουμε. Η Μεταμόρφωση είναι η ψυχικότητά μας μαζί με τη συναισθηματικότητά μας, και η Μετουσίωση είναι ο ζωντανός παλμός, η κίνηση του εσωτερικού εαυτού μας.

Για να γίνει τέχνη πρέπει να μετουσιωθεί η αντικειμενικότητα, και να γίνει σύμβολο.

Η τέχνη έχει σχέση με τους φυσικούς νόμους, όχι με τη φαινομενικότητα της φύσης και των αντικειμένων.

Υπάρχει ένας ιδιαίτερος για καθέναν τρόπος να μεταχειρίζεται τον αντικειμενικό κόσμο, δηλαδή τα αντικείμενα της φύσης, για να φανερώσει τον ιδεατό του κόσμο.

Η τέχνη κάμει την θεωρία, δεν κάμει η θεωρία την τέχνη. Η θεωρία μπορεί να βοηθήσει τον ταλαντούχο να κάμει τέχνη, αν έχει αρκετό ταλέντο να ξεχάσει λίγο ή πολύ την θεωρία που ακολουθεί.


Το ταλέντο είναι αυτό που κάνει την τέχνη μαγεία. Για να καταλάβει κανείς αυτή τη μαγεία αν δεν είναι καλός δέκτης, πρέπει να ελευθερωθεί από την ομορφιά της αντικειμενικότητας της φύσης, να ξεχάσει δε όλες τις θεωρίες περί τέχνης και να είναι ελεύθερος να μυηθεί έτσι στην μαγεία της ζωγραφικής τέχνης.

Μια από τις πολλές διαφορές που υπάρχει ανάμεσα στους μεγάλους ζωγράφους και στους άλλους που δεν έχουν προσωπικότητα και στους ακαδημαϊκούς ζωγράφους είναι ότι οι μεν πρώτοι όσο περνά η ηλικία τους, τόσο εκφραστικότερα έργα κάμνουν.
Οι δεύτεροι μόνον όσο διαρκεί η νεανική τους ορμή και από την αισθηματικότητά της ηλικίας τους, δίνουν στα έργα τους μια μικρή δόση έκφρασης.
Οι δε τρίτοι, αυτοί δεν γνώρισαν ποτέ την αληθινή ζωγραφική, αυτοί δεν έχουν καμία δόση έκφρασης στα έργα τους, ούτε όταν ήσαν νέοι, μα ούτε όταν γέρασαν.

Η μοίρα της τέχνης είναι να ταρακουνήσει σε κάθε εποχή και σε κάθε κοινωνικό πνεύμα, όσο να 'ρθει η εποχή που θα ωριμάσει η ανθρωπότητα. Τότε θα κυριαρχήσει στις ψυχές των ανθρώπων και θα τους γίνει ο πραγματικός οδηγός"

Γ. Γουναρόπουλος [1890-1977]


Χθες, πήγαμε για δεύτερη φορά στο περίπτερο 1 της Δ.Ε.Θ, να επισκεφτούμε τις διάφορες εκθέσεις που οργανώνει το ίδρυμα Μ.Μερκούρη. Από την πρώτη φορά μου 'κανε εντύπωση το πιστεύω του ζωγράφου Γ. Γουναρόπουλου. Ε, θα το βρω στο διαδίκτυο να το μελετήσω καλύτερα, σκέφτηκα, αλλά δεν το βρήκα πουθενά.
Αυτή τη φορά το φωτογράφησα, το αντέγραψα και το ανέβασα γιατί αξίζει πραγματικά τον κόπο.

Μόνο που αυτό το: "Η τέχνη έχει σχέση με τους φυσικούς νόμους, όχι με τη φαινομενικότητα της φύσης και των αντικειμένων", δεν μπόρεσα να το καταλάβω επακριβώς...
Αν μπορούσε κάποιος να βοηθήσει...

Δε θα λεγα ότι με ενθουσιάζουν όλα τα έργα του Γουναρόπουλου με την πρώτη ματιά. Δεν δονούμαι εύκαμπατα. Η συμπαγής μου σκέψη αντιδρά σ' αυτήν την αέρινη ρευστή και διάφανη εικόνα. Ίσως γιατί πρέπει να πλησιάσω τη ζωγραφική του με άλλο τρόπο, πιο συμβολικό, πέρα από την πεπατημένη των αισθήσεων και της φαινομενικότητας. Κάποια από τα έργα του όμως τα βρίσκω ασύλληπτα μοναδικά, όπως το εξαϋλωμένο βλέμμα αυτής της κοπέλας που θα χρειαζόταν πάρα πολλές λέξεις για να περιγράψει κάποιος λίγα από όσα του μεταδίδει.


Το βιογραφικό του Γουναρόπουλου κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, παραθέτω όμως ένα γεγονός ως προς τη δική του θέαση της τέχνης σε σχέση με τις αντιδράσεις των οπαδών της κλασικής μορφής:

Το 1929 παρουσιάζει την πρώτη του ατομική έκθεση στην Ελλάδα στη Galerie Στρατηγοπούλου, με έργα όπου εμφανίζεται με ολότελα δική του τεχνοτροπία. Η έκθεση αυτή όχι μόνο αποτελεί σταθμό στη νεοελληνική ζωγραφική, αλλά και σημειώνει καταπληκτική εμπορική επιτυχία. Με αυτή την έκθεση ο Γουναρόπουλος επιβεβαιώνει ότι είναι βαθύς γνώστης των κλασσικών κανόνων της ζωγραφικής, ενώ ταυτόχρονα εκφράζει ένα είδος διαμαρτυρίας για την εμμονή σ' ένα καθυστερημένο πια ακαδημαϊσμό και υποτονικό χρωματικά ιμπρεσιονισμό, που αποτελούσαν μια παραφωνία προς το πνεύμα των νέων καιρών.
Προκαλεί το γενικό θαυμασμό, ενώ επαινείται διθυραμβικά από τους νέους κριτικούς. Κατηγορείται όμως από τους οπαδούς της ακαδημαϊκής τεχνοτροπίας και ιδιαίτερα από το Ζαχαρία Παπαντωνίου. Ο Παπαντωνίου ήταν τεχνοκριτικός, καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, είχε στήλη ζωγραφικής κριτικής στο τότε Ελεύθερον Βήμα, και θεωρούνταν από το πολύ κοινό ότι ήταν αυθεντία στα ζητήματα της τέχνης. Ο Παπαντωνίου, κατηγορεί λοιπόν τον Γουναρόπουλο ότι αγνοεί τους κανόνες της κλασικής τεχνοτροπίας στη ζωγραφική.
Ο Γουναρόπουλος σαν απάντηση, ζωγραφίζει, μέσα σε μια νύχτα, το πορτραίτο της μητέρας του, με όλους τους κανόνες της κλασσικής ζωγραφικής (που θα μπορούσε να ικανοποιήσει και τον πιο απαιτητικό θιασώτη της παραδοσιακής τεχνοτροπίας) και το εκθέτει στην ίδια αίθουσα, όπου είχε και τα άλλα έργα του, ενώ παράλληλα γράφει κι αυτός ένα άρθρο κάνοντας μαθήματα ζωγραφικής στον Παπαντωνίου.


-

Μικρή Φιλοσοφία του Έρωτα

Κεφάλαιο: Ο Φαταλισμός των ερωτευμένων
20. Με τον φαταλισμό μας, οι ερωτευμένοι απωθούμε την αδιανόητη σκέψη ότι η ανάγκη να ερωτευτούμε προηγείται πάντα του έρωτά μας προς ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Η εκλογή μας κάποιου συντρόφου τελείται κατ' ανάγκην μεταξύ των ανθρώπων που συναντάμε.

Κεφάλαιο: Εξιδανίκευση
13. Το ότι ερωτευόμαστε τόσο απότομα οφείλεται μάλλον στο ότι η διάθεση για έρωτα έχει εκδηλωθεί πριν δούμε το προσφιλές πρόσωπο -η ανάγκη επινοεί τη λύση της. Η εμφάνιση του προσφιλούς προσώπου δεν είναι παρά το δεύτερο στάδιο στην προγενέστερη [αλλά κατά κανόνα λανθάνουσα] ανάγκη να ερωτευτούμε. Η ερωτική μας πείνα αρπάζεται από τα δικά του χαρακτηριστικά και η λαχτάρα μας στερεοποιείται πάνω του.

Κεφάλαιο: Μαρξισμός
12. Αν είσαι ερωτευμένος και δεν σου το ανταποδίδουν, μπορεί να πονάς, μα είναι ασφαλές, γιατί δεν βλάπτεσαι παρά μόνο εσύ, από έναν πόνο προσωπικό, που είναι πικρόγλυκος και τον προκαλείς μόνος σου. Όμως, από την στιγμή που ο έρωτας γίνεται αμοιβαίος, πρέπει να είσαι έτοιμος να εγκαταλείψεις την παθητικότητα του πάσχοντος και να αναλάβεις την ευθύνη ότι μπορείς και συ να πληγώνεις.

16. Ίσως υπάρχει λοιπόν μια μορφή λατρείας που απορρέει από την παρόρμησή μας να γλιτώσουμε από τον εαυτό μας και τις αδυναμίες μας, μέσω μιας συμμαχίας με κάποιον ωραίο και ισχυρό - το Θεό, μια λέσχη, το προσφιλές μας πρόσωπο. Μα αν το πλάσμα αυτό τσιμπηθεί μαζί μας [αν εισακουστεί η προσευχή μας, αν μας δεχτούν σαν μέλη], ωθούμαστε να επανέλθουμε στον εαυτό μας και, κατά συνέπεια, σε όλα εκείνα που μας έστρεψαν προς τα έξω. Ίσως τελικά να μη ζητούσαμε πράγματι τον έρωτα, ίσως θέλαμε μόνο να πιστέψουμε σε κάποιον∙ μα όμως πώς θα πιστέψουμε στο προσφιλές μας πρόσωπο τώρα που πιστεύει αυτό σε μας;



Τα παραπάνω ήταν ελάχιστα αποσπάσματα από αυτά που έχω διαβάσει ως τώρα από αυτό το βιβλίο.





(Σημείωση: Το Νο12, από το κεφάλαιο του Μαρξισμού, παρ' όλο που σαν σύνολο δεν έχει νοητική συνάφεια με τα υπόλοιπα, το πρόσθεσα για τη φράση:"από έναν πόνο προσωπικό, που είναι πικρόγλυκος και τον προκαλείς μόνος σου", που αν απομονωθεί, γίνεται βαθύτερο αίτιο και για τις υπόλοιπες παραγράφους.



Ως παρατηρητής και βλέποντας συνέχεια (λόγω της φύσης της δουλειάς μου) "έρωτες" να γεννιούνται και να πεθαίνουν πιο γρήγορα κι απ' ό,τι αλλάζει ροή ο άνεμος, ίσως να γίνομαι κυνική και να το φιλοσοφώ παραπάνω, αλλά τα αποσπάσματα αυτά εκφράζουν και τις δικές μου σκέψεις.

Βλέπω τους ανθρώπους να ψάχνουν μια σχέση για να κρατηθούν πάνω σε κάποιον άλλον, να φυγαδέψουν στην παρουσία του τη δική τους μοναξιά.
Και μετά από λίγο να αποτυχαίνουν γιατί το πρόβλημα δεν είναι ο άλλος αλλά οι ίδιοι και η επιπολαιότητα αποφυγής αυτοπροσδιορισμού τους.
Και μετά νέα προσπάθεια με κάποιον άλλον και μετά ακόμα μια προσπάθεια κ.ο.κ. …

Λες και γίνεται ανακύκλωση των ίδιων και των ίδιων ανθρώπων στην μεταβλητή "Ψ" που ορίζεται σαν "σχέση".
Ο Α που τα 'χε με την Β, εμφανίζεται μετά από καιρό με την Γ που ερχόταν με τον Δ, κ.ο.κ, μόνο και μόνο για να επαληθεύεται η ύπαρξη της μεταβλητής "Ψ", με διαφοροποίηση των τιμών-υποκειμένων της.

Έχουμε ως δεδομένο ένα συγκεκριμένο αριθμητικό σύνολο ανθρώπων (το σύνολο των γνωριμιών μας). Η κάθε μονάδα του συνόλου αυτού πρέπει να ανακαλύψει οπωσδήποτε (!) μια άλλη μονάδα από το σύνολο για να σχετιστεί. Και λόγω του περιορισμένου αριθμού και των επιλογών, κάθε φορά, ο μη χείρων φαντάζει βέλτιστος,  ως η επιθυμητή επιλογή, και μετά την αποτυχία πάμε ξανά απ' την αρχή με νέα επιλογή μη χείρωνος κ.λπ..

Ξεφεύγουμε από τον εαυτό μας μέσω κάποιου άλλου, μέχρι τη σύγκρουση και την ακύρωσή του ως μέσον λύτρωσης και διαφυγής από τον εαυτό μας.
Ένα ενστικτώδες συνεχές κυνηγητό ικανοποίησης της ερωτικής ανάγκης που καταντά άλογο και ανερμάτιστο και αναρωτιέμαι πολλές φορές, άραγε αν είναι τόσο αβίαστο και χωρίς ψυχικό κόστος όσο φαίνεται.
Αλλά αφού δεν φαίνεται ψυχοφθόρο για τους εμπλεκόμενους (ή κι αν είναι. δείχνουν να το ξεπερνούν πολύ γρήγορα) τι σε νοιάζει εσένα, θα μου πείτε.

Είναι που η δική μου φιλοσοφία και θέση γι αυτό το θέμα είναι κάπως βαριά για μια τέτοια ελαφρότητα επιλογών και μάλλον έξω από την εποχή μας, ίσως οπισθοδρομική…




-

Hallo 'Ανοιξη!

Άρρωστη ξανά.
Τα 2/3 αυτού του χειμώνα τα πέρασα έτσι.
Βαρέθηκα να αρρωσταίνω φέτος όσο ποτέ άλλοτε.

Το πρωινό της Παρασκευής μου είναι αφιερωμένο στα μαθήματα σκίτσου που παρακολουθώ κι έτσι συμπληρώνω τον απαραίτητο ύπνο το απόγευμα.
"Όταν είσαι άρρωστος ούτε τον ύπνο δεν μπορείς να ευχαριστηθείς", πόσο δίκιο είχε ο φίλος που μου το 'πε.

Και να, ένα όνειρο κυνηγητού, ένα σκοτεινός στενός υπόνομος που έπρεπε να περάσω, με εκείνη τη βρώμα της μούχλας και της κλεισούρας… Ίσα ίσα που πρόλαβα να βγω πριν ξυπνήσω.
Κι εκεί, στο μεταίχμιο του ξυπνήματος, ήρθε η σκέψη: "κι αν οι διώκτες έκλειναν την είσοδο και μας άφηναν να πεθάνουμε από ασφυξία;(ήταν ακόμη ένας μαζί μου)… κι αν... κι αν ποτέ αναγκαστώ να βρεθώ σε τέτοια θέση...." 

Στριφογύρισαν για λίγο αβάσταχτες υποθέσεις στο μυαλό μου, μαζί με το πώς μπόρεσα να μπω σε ένα τέτοιο μέρος, έστω και στον ύπνο μου, και πετάχτηκα ιδρωμένη, αισθανόμενη ασφυκτικά από τις αναμνήσεις του πανικού που είχα πάθει στο βουνό.

(Όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, πολέμησα αυτόν τον πανικό με διάφορες σκέψεις, αλλά κυρίως με βοήθησε ο Σολωμός. Δεν θυμάμαι τι και πώς, αλλά είχα πάρει μεγάλο ψυχικό κουράγιο μια δύσκολη νύχτα, διαβάζοντας αποσπάσματά του και φιλοσοφώντας με αφορμή τη ζωή του).

Βγήκα στο μπαλκόνι, κόντρα στο μυαλό μου, να αισθανθώ φρεσκάδα και αεράκι (τι κι αν βρίσκομαι στην πόλη) σαν το πιο άμεσο φάρμακο για την περίπτωση και για να σταματήσω να αναμασώ τα ατέρμονα και τελείως άσκοπα "αν" και "ίσως" που ενέτειναν και ζωντάνευαν την ανάμνηση.

Και δεν κάθομαι εδώ έξω; Στο τραπεζάκι μου ένα πορτοκαλί πανσεδάκι, που φύτεψα προχθές, έψαχνε για παρέα. Ετοίμασα έναν καφέ να απολαύσω τη μυρωδιά του (ύπνε, έχε γεια, θα τα καταφέρω κι απόψε στη δουλειά, για άλλη μια φορά, χωρίς την στήριξή σου) και έγειρα στα κάγκελα.
Αλλά πόσο να στοχαστείς σε ένα αστικό μπαλκόνι με θέα μπαλκόνια άλλων και έναν ημικεντρικό δρόμο; Ευκαιρία να πάρω το μισοαρχινισμένο βιβλίο μου (ή μήπως το λαπτοπ και να δουλέψω; μπα το βιβλίο καλύτερα-το λαπτοπ αργότερα, με περισσότερη ευχέρεια καιρού και χρόνου). Φόρεσα κι ένα ζακετάκι και να 'μαι να διαβάζω στο μπαλκόνι τη "Μικρή φιλοσοφία του έρωτα", του Αλαίν ντε Μποτόν.

"Έχω πολλά να διαβάσω και να κάνω" του είπα όταν μου έκλεισε το μάτι στην βιτρίνα με τα προτεινόμενα της βιβλιοθήκης. "Δεν σε προλαβαίνω".
"Πάρε με!" με εκλιπάρησε με ένα χαμόγελο.
"Δεν έχω χρόνο, και εξ άλλου, δεν με απασχολούν τα περί έρωτος αυτόν τον καιρό" του απάντησα.
"Δοκίμασέ με πρώτα!" Μου έθεσε επί τάπητος τον πειρασμό.
Υπέκυψα. Το πήρα στα χέρια μου και άνοιξα μια τυχαία σελίδα του…
"Νίκησες" του είπα, "θα σε πάρω. Μόνο εσένα όμως, κανένα άλλο" (το χω χούι στη βιβλιοθήκη να φεύγω με περισσότερα από ένα βιβλία συνήθως).

Φεύγοντας, πέρασα απ΄ το μαγαζί φίλης μου που είναι ακριβώς απέναντι, να της αφήσω το Παρασκευιάτικο "γεια". Είχε δυο πελάτισσες μέσα.
"Κοίτα τι πήρα...", της έδειξα την μικρή φιλοσοφία με αυθορμητισμό.
"...Διαβάζω αυτό που μου δάνεισες" της είπα, "αλλά δεν άντεξα στον πειρασμό και πήρα κι αυτό..." (συνήθως μου δανείζει βιβλία της, όπως ολόκληρη τη σειρά του Γιάλομ-σπουδάζει παράλληλα ψυχολογία και είναι του άμεσου ενδιαφέροντός της-χαμός έγινε έμαθα στην προχθεσινή διάλεξή του- μήπως θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τον Γιάλομ: Κοέλιο της ψυχολογίας; λέω τώρα...- κι αυτή τη φορά, της έχω πάρει, εδώ και καιρό, το "Ούτε το όνομά μου", που μιλάει για τη μικρασιατική καταστροφή).
"...Μου θύμισε τόσο έντονα Μπαρτ..." ("Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου", που μου χε χαρίσει αρκετά χρόνια πριν, κάποιος φίλος), συνέχισα την αγόρευση περί του βιβλίου.

Δεν ήξερε ούτε τον Μποττόν, ούτε τον Μπαρτ. Άνοιξα το βιβλίο, έψαξα το απόσπασμα που μου 'κανε εντύπωση (συνήθως τα δανειζόμενα και πολυδιαβασμένα βιβλία έχουν κλειδώσει να ανοίγουν σε συγκεκριμένες σελίδες) και άρχισα να διαβάζω δυνατά. Οι άγνωστες μου πελάτισσές της με άκουγαν κι αυτές. Τελείωσα σύντομα κι ανοίξαμε μια μικρή συζήτηση περί του αποσπάσματος (ίσως γιατί κάτι έπρεπε να πουν μετά από όλα αυτά; ίσως η μία να ήθελε να...), συναίνεσα με βιαστικό λόγο, χαιρέτησα κι έφυγα σαν σίφουνας όπως πάντα όταν πηγαίνω εκεί. Ούτε καν που συστηθήκαμε με τις 2 άγνωστες.
(Ωραίο αυτό το "σαν σίφουνας". Ενέχει εμπιστοσύνη για τα σχόλια και εντυπώσεις που ακολουθούν στο μέρος που αφήνεις. Και είναι αλήθεια ότι με έχει καλομάθει σ' αυτά η φίλη μου για το τι λέει και για το πώς με συστήνει στις τυχαίες πελάτισσες που υπομένουν μαζί της το μικρό αστραπιαίο πέρασμά μου κάθε φορά.)

Την επόμενη Παρασκευή, μετά το σκίτσο, της πήγα τον Μπαρτ.
"Κράτα τον όσο θέλεις" της είπα. "Δεν έχει όριο επιστροφής αυτό".
Σήμερα που ξαναπέρασα, μου είπε ότι της άρεσε ο Μπαρτ κι ότι σχεδόν τελειώνει κι ένα άλλο που της είχα δανείσει (έχω μια ακόμα μικρή ιστορία και γι' αυτό το άλλο βιβλίο: "Πετραία γη", του Γλέζου).

Κι έτσι, βρέθηκα να διαβάζω στο μπαλκόνι, με έναν ζεστό καφέ κι ένα δροσερό αεράκι να σβήνει στο μέτωπό μου τον λίγο πυρετό (κι αργότερα το συνέχισα μέσα, στον καινούργιο μου καναπέ του ενός μηνός, αχ, αυτός ο καναπές, τι περιπέτεια κι αυτή…), τον κ. ντε Μποττόν (απόλαυση να τον διαβάζεις), με τον σπιρτόζικο λόγο, το χιούμορ, την τσαχπινιά, την διεισδυτικότητα και τον ευφυή τρόπο ανάλυσης του έρωτά του, χωρίς μουσική υπόκρουση (όπως ειθίζεται), μέσα στην ησυχία που αφήνει τις σκέψεις να ακουστούν, αλλά κυρίως να εκδηλωθούν (πόσο μου 'λειψε τόσο καιρό!).

Νομίζω ότι σήμερα το απόγευμα δεν ξύπνησα μόνο από ένα άσχημο όνειρο, αλλά και στην άνοιξη που έρχεται.
Λέω ότι φτάνει πια τόση κλεισούρα!


-